 |
|
Podstawowe pojęcia psychologii
Najważniejsze
XIX-wieczne i XX-wieczne trendy i szkoły psychologiczne Model Masłowa - Hierarchia potrzeb człowieka Model Piaget - Społeczny rozwój osobowości Model Orsteina - Dwa typy świadomości Model Piaget i J. Pierre Hogue - Proces Percepcji Model Erica Berne'a - Formy Relacji Miedzyludzkich Model Carla Gustawa Junga - Psyche
Psychologia (od gr. psyche = dusza, i logos = słowo, myśl, rozumowanie) jest nauką zajmującą się badaniem mechanizmów i praw rządzących zjawiskami psychicznymi oraz zależnymi od nich modelami zachowań. W większości psychologia dotyczy ludzi, ale czasem mówi się o psychologii zwierząt (czyli zoopsychologii), chociaż właściwa nauka dotycząca psychologii zwierząt to etologia. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem. Nauki z których czerpie psychologia to głównie socjologia, antropologia, filozofia i biologia, ale dzięki wypracowaniu własnych metod eksperymentalnych psychologia jest nauką samodzielną. Psychologia zajmuje się m. in. procesami poznawczymi - postrzeganiem, myśleniem, wyobrażaniem, pamięcią (psychologia poznawcza; nabywaniem mowy i powiązaniem jej z pozostałymi procesami psychicznymi (psycholingwistyka}; rozwojem i zmianami mechanizmów psychicznych (psychologia rozwojowa); emocjami, procesami motywacji, stałymi cechami psychicznymi (psychologia osobowości); zaburzeniami procesów psychicznych (patopsychologia) i ich leczeniem (psychologia kliniczna) - pokrewną dziedziną medycyny jest psychiatria; postrzeganiem osób i psychicznymi aspektami interakcji między ludźmi (psychologia społeczna) oraz komunikacją miedzy nimi (negocjacje, mediacje); relacjami procesów psychicznych i funkcjonowania mózgu (neuropsychologia), ewolucyjnymi aspektami mechanizmów psychicznych (psychologia ewolucyjna) zastosowaniem wiedzy psychologicznej w wymiarze sprawiedliwości (psychologia sądowa), instytucjach szkolnych i wychowawczych (psychologia wychowawcza), organizacjach (psychologia organizacji), przedsiębiorstwach (psychologia pracy), w wojsku, sporcie, wyznaniach i w wielu innych obszarach. Dziedzina psychologii na pograniczu statystyki zajmująca się konstrukcją testów psychologicznych to psychometria. Psychika interesowała ludzi we wszystkich kulturach, ale systematyczne gromadzenie wiedzy empirycznej na ten temat rozpoczyna się dopiero w XIX wieku. Wcześniej psychologia była traktowana jako dziedzina filozofii. Filozofów najbardziej interesowała specyfika procesów psychicznych: czy mają charakter materialny, czy też są funkcją odrębnej substancji (duszy). Filozofowie, którzy wnieśli największy wkład w rozwój psychologii to Platon (jako pierwszy opisał konflikty wewnętrzne), Arystoteles (systematyczna klasyfikacja procesów psychicznych, prawa kojarzenia), św. Augustyn, Kartezjusz, Jon Stuart Mill. Pierwsze próby zastosowania metody doświadczalnej wiążą się z nazwiskami niemieckich naukowców Johannesa Mulllera, Hermanna von Helmholza i Gustava Fechnera, których prace dotyczyły pogranicza fizjologii z psychologią (percepcja bodźców), ale za datę ukonstytuowania się psychologii jako samodzielnej nauki empirycznej uważa się utworzenie w 1879 pierwszego laboratorium psychologicznego na Uniwersytecie Lipskim przez Wilhelma Wundta. Wundt usystematyzował metodę rejestracji subiektywnych doznań określaną jako introspekcja. Psychologia introspekcyjna wydała szereg szkół, m.in.:
Metoda introspekcyjna opierała się na założeniu, że procesy psychiczne możemy badać tylko "od wewnątrz", rejestrując świadome doznania. Metoda ta jednak była powszechnie krytykowana z powodu subiektywizmu i nieuniknionych deformacji treści psychicznych przez sam fakt badania. Radykalnie odmienną metodologię zaproponował behawioryzm (John Watson) postulujący badanie człowieka jako "czarnej skrzynki", przez analizę powiązań między docierającymi bodźcami a reakcjami. Współczesna psychologia przyjęła w dużej części metodologiczne postulaty behawioryzmu. Do najważniejszych osiągnięć psychologii (i nauk pokrewnych) należą:
Podstawowe pojęcia psychologii
Najważniejsze XIX-wieczne i XX-wieczne trendy i szkoły psychologiczne :
MODELE HIERARCHIA POTRZEB
CZŁOWIEKA
- MODEL MASŁOWA Potrzebę docenienia podzielił na: docenienie przez siebie samego i przez innych. Na szczycie hierarchii potrzeb, umieścił potrzebę realizacji siebie. Siła motywacyjna tej potrzeby, w życiu człowieka, jest często wykorzystywana w sloganach reklamowych. Na przykład: Bądź sobą - pij Pepsi. Życie człowieka sprowadza się do ciągłego zaspakajania 6 potrzeb. Poniżej przedstawiam kilka zasad związanych z tym procesem. Trudno jest myśleć o potrzebach wyższego rzędu, jeżeli nie są zaspokojone potrzeby podstawowe. Gdy odczuwamy jakąś potrzebę, lecz z przyczyn obiektywnych nie możemy jej zaspokoić, to spychamy ją do podświadomości. Nadmiar niezrealizowanych potrzeb w podświadomości generuje frustrację, agresję, bezsenność, nerwice i psychozy. Zjawisko to jest główną przyczyną wszelkich chorób fizycznych i psychicznych. Niezaspokojone potrzeby zakłócają naszą percepcję, uniemożliwiając obiektywne widzenie rzeczywistości. Wartość motywacyjną mają potrzeby wyższego rzędu, dlatego powinny być generowane przez obowiązki pracownika. Trzy niższe potrzeby, związane z ogólnymi warunkami pracy, powinny być tylko w stanie zaspokojonym.
DWA TYPY ŚWIADOMOŚCI - MODEL ORSTEINA
PROCES PERCEPCJI - MODEL PIAGET I J.PIERRE HOGUE
Doznania zmysłowe, nim je sobie uświadomimy, przechodzą przez grupę "filtrów", którymi są: nasza osobowość, posiadany system wartości, nasze wierzenia (od systemu wartości różni je to, że są racjonalne), odruchowe predyspozycje do działania, przyswojone opinie. MODEL
ERICA BERNE'A - FORMY RELACJI MIĘDZYLUDZKICH Ze względu na jego prostotę, odkrywczość i praktyczną użyteczność, jest to mój ulubiony model psychologiczny. Nie jest trudno sobie wyobrazić, że nasza osobowość składa się z trzech części: Dziecka, Dorosłego i Rodzica. Nasze komunikaty wysyłane do innych mają jedną z tych trzech form. Chciałbym podkreślić, że głos rodzica mówi co należy zrobić, jak się zachować, podczas gdy głos dorosłego jest pełen zrozumienia, współczucia i rozsądku.
c.d.n.
(za zezwoleniem BIPA, copyright © 2004 Jork) |
|
